In memoriam: JAN BERNHEIM

Zaterdag 3 januari namen we in de Cierk aan de Oosteroever van Oostende, nabij de iconische vuurtoren ‘Lange Nelle’, afscheid van Jan Bernheim. Te midden de vissershaven waren we daar zeker met 300 personen uit binnen-en buitenland om een laatste groet te brengen. Ondanks de grote menigte verliet de samenkomst zoals Jan en zijn vrouw Saartje en de kinderen het hadden gewenst: sereen, familiaal en zeer warmhartig.

Jan L. Bernheim (Ukkel, 25 augustus 1941 – Oostende, 28 december 2025) was een Belgische arts, oncoloog, hoogleraar en onderzoeker aan de Vrije Universiteit Brussel en de Universiteit Gent, sinds 2006 emeritus. Hij was een voorvechter in België voor de erkenning van palliatieve zorg en voor de mogelijkheid om euthanasie te kunnen laten uitvoeren, nog lang vóór de inwerkingreding van de euthanasiewet. Op zijn doodvermelding, naast zijn academiche graden, staat er: “lid van Een Andere Joodse Stem”

Jan Bernheim ontwikkelde een indrukwekkende wetenschappelijke loopbaan en bleef ook heel zijn leven heel maatschappelijk geëngageerd. Maar hij was ook de liefdesvolle partner, vader en opa.

Zeker te vermelden, hij ontwikkelde Anamnestic Comparative Self Assessment, een methode voor meting van de kwaliteit van het leven die transcultureel geschikt is. Hij richtte de European Study Group for Quality of Life op, een wetenschappelijke vereniging in dit onderzoeksgebied. Aan het eind van de jaren 1970 stichtte hij de eerste eenheid voor Palliatieve Zorg op het Europese vasteland. Reeds in 1990 publiceerde hij over integrale palliatieve zorg, dit is het hele palet van zorg voor kwaliteit van het leven, met inbegrip, desgewenst, van euthanasie. Internationaal wordt hij beschouwd als de ontwerper van het Belgische model van integrale levenseindezorg. Hij was als senior onderzoeker verbonden aan de onderzoeksgroep Zorg rond het Levenseinde van de VUB en Ugent. De laatste jaren van zijn leven werkte hij samen met de onderzoeksgroep Evolution, Cognition and Complexity van het Centrum Leo Apostel voor interdisciplinair onderzoek over geluk en vooruitgang.

Hij noemde zichzelf een beetje Joods, en sympathiseerde ondubbelzinnig met ‘Een andere Joodse Stem’. Hij spaarde zijn kritiek niet tegen de genocidale en imperialistische politiek van de huidige Israëlische regering. Hij verbleef in de zomer van 1961 in een Israëlische kibboets in de buurt van Gaza, en toen al merkte hij de ontmenselijking op, die het conflict in de regio vandaag zo kenmerkt, zoals hij ooit in een opiniestuk geschreven heb.

Nog de laatste maanden uitte hij in Oostende zijn solidariteit met het Palestijnse volk en nam hij deel aan de momenten van stille waken.

Familie en vrienden zullen Jan missen….Het was een Mens met hoofdletter.

De tijd voor woorden en declaraties is voorbij . . .

Leden van Een Andere Joodse Stem, samen met de Anti-Zionistische Joodse Alliantie in België en de coalitie Europese Joden voor Palestina, samen met andere solidariteitsgroepen en ngo’s, eisten maandag 23 juni de opschorting van de associatieovereenkomst tussen de EU en Israël totdat Israël zich aan het internationaal recht houdt. Het protest vond plaats vóór de bijeenkomst van alle EU-ministers van Buitenlandse Zaken in Brussel. Wij steunen de woorden van de Spaanse minister van Buitenlandse Zaken Albares:

“De tijd voor woorden en declaraties is voorbij. We hebben genoeg tijd gehad. En tegelijkertijd hebben de Palestijnen in Gaza geen tijd meer te verliezen. Elke dag worden baby’s, vrouwen en mannen vermoord. Dit is het moment voor actie.”

“Hier niet zijn, is geen optie”

Op 15 juni, samen met meer dan 100.000 mensen, was EAJS op straat in Brussel om nee te zeggen tegen genocide, nee tegen apartheid en bezetting. We riepen op tot sancties en een einde aan de EU-associatieovereenkomst met Israël.