Op 2 april verlenen drie Vlaamse universiteiten een eredoctoraat aan Francesca Albanese. Op dezelfde dag ontvangt ook Palestijnse hoogleraar Noura Erakat een eredoctoraat van UAntwerpen. “Albanese en Erekat verdienen de steun van iedereen, ook Joodse gemeenschappen”, pleiten Itamar Shachar en Sarah Katz-Lavigne van Een Andere Joodse Stem.
In haar rol als VN-speciaal rapporteur voor de bezette Palestijnse gebieden is Francesca Albanese een leidende stem die Israël confronteert met haar genocidale acties in Gaza. Drie Vlaamse universiteiten – de Universiteit Antwerpen, de Vrije Universiteit Brussel en de Universiteit Gent – verlenen haar op 2 april een eredoctoraat. Zij voegt zich hiermee bij andere experts in internationaal recht, zoals de Palestijnse hoogleraar Noura Erakat, die op dezelfde dag een eredoctoraat ontvangt van de Universiteit Antwerpen.
Half grappend berichten we elkaar bij Een Andere Joodse Stem dat we voorbereid moesten zijn op een tegenverklaring wanneer zionistische organisaties Albanese, Erakat, de universiteiten, of allemaal, schaamteloos zouden beschuldigen van antisemitisme. Minder dan tien uur later publiceerde het Forum der Joodse Organisaties (FJO) een reactie die deze vrees bevestigde.
Zij vinden dat uitspraken van Albanese “antisemitisch onder de IHRA-definitie” zijn. De IHRA-definitie wordt al lang door Een Andere Joodse Stem en andere Joodse organisaties bekritiseerd, omdat de definitie antisemitisme ten onrechte vermengt met legitieme kritiek op de staat Israël en haar Zionistische ideologie.
Hobbes of Lemkin?
Historisch gezien behoorden Joodse intellectuelen en juristen tot degenen die bijdroegen aan de ontwikkeling van het internationaal recht en internationale instituties. Voorbeelden hiervan zijn Raphael Lemkin, een Pools-Joodse advocaat die vooral bekend is door het bedenken van de term “genocide” en het ijveren voor de totstandkoming van het Verdrag inzake de voorkoming en de bestraffing van genocide.
Gebaseerd op hun ervaringen tijdens de Holocaust, hebben Joodse overlevenden zoals Lemkin – vergezeld door bondgenoten over de hele wereld – gezocht naar manieren om de les te implementeren dat “nooit meer” ook echt “nooit meer voor iedereen” betekent.
Niet alle Joden – of hun medestanders – zijn het eens met deze boodschap. Zoals Peter Beinhart dit jaar in zijn lezing in Brussel opmerkte, dragen sommigen de Hobbesiaanse les van de Holocaust met zich mee: dat de wereld een wrede plek is en dat wie wil overleven aan de top moet staan – anders ben je een makkelijke prooi voor anderen.
De creatie van een zionistische staat in Palestina lag in lijn met dit perspectief: de kolonisatie van een land en de gedwongen verdrijving van de bevolking werden gerechtvaardigd om de Joodse veiligheid na de Holocaust te waarborgen.
Experten internationaal recht zoals Albanese en Erakat stellen dat de acties van Israël in Gaza een genocide vormen
Dit proces van vestigingskolonialisme bereikte een van zijn brute dieptepunten met de Israëlische campagne van bombardementen, ontheemding, uithongering en etnische zuivering in Gaza en in toenemende mate op de Westelijke Jordaanoever. Volgens het Internationaal Gerechtshof (ICJ) komt dit neer op een plausibele genocide. Experten internationaal recht zoals Albanese en Erakat, samen met genocideonderzoekers en Israëlische mensenrechtenorganisaties hebben verklaard dat de acties van Israël een genocide vormen.
Het internationaal humanitair recht, opgebouwd sinds de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (1948) en latere verdragen, heeft als doel menselijke wreedheid door wie dan ook te beperken. Sommige van deze juridische teksten en instituties hadden wortels in de koloniale geschiedenis. Desondanks wisten verschillende gedekoloniseerde staten het internationale recht effectief in te zetten om zichzelf te beschermen tegen neokoloniale inmenging.
Het internationaal recht botweg negeren
De huidige Israëlisch-Amerikaanse aanval op Iran toont pijnlijk aan dat het internationaal recht vaak verdraaid of simpelweg genegeerd wordt door machtige staten en hun bondgenoten.
Historisch gezien probeerden de Verenigde Staten zichzelf te positioneren als de bewaker van de naoorlogse internationale orde, ondanks het feit dat zij deze volledig ondermijnden door hun directe en indirecte aanvallen op staten – van Latijns-Amerika tot het Midden-Oosten – die hun imperialistische projecten probeerden te bestrijden.
Tot voor kort leek het erop dat de VS er de voorkeur aan gaven deze orde – of tenminste de schijn ervan – te handhaven in plaats van er volledig afstand van te doen. Maar nu zit in het Witte Huis iemand die stelt: “Ik heb geen internationaal recht nodig“, bijgestaan door een hoofd van het Pentagon dat het internationaal recht botweg negeert.
Gaza toont zich daarom opnieuw als laboratorium
Een duidelijke aanwijzing voor de voortdurende pogingen om internationale instituten in het voordeel van enkelen te hervormen, was de aanstelling van de ironisch genoemde ‘Raad voor de Vrede’ (Board of Peace) om de Gazastrook te controleren.
Voor een permanent lidmaatschap is 1 miljard dollar nodig, wat onbereikbaar blijft voor de staten of bevolkingsgroepen die de Raad zogenaamd wil dienen. De huidige Amerikaans-Israëlische aanval op Iran, vergezeld door een Israëlische invasie naar Libanon, toont niet alleen een volledige minachting voor alle internationale instituten, procedures en wetgeving: er zijn ook groeiende tekenen dat Israël probeert zijn ‘Gaza-doctrine’ uit te breiden naar andere regio’s.
Gaza toont zich daarom opnieuw als laboratorium, dit keer niet alleen voor de wapenindustrie, maar voor pogingen om de internationale orde te hervormen. Regeringen in Europa en het Midden-Oosten die Israël niet hebben gestopt bij zijn meedogenloze criminele aanval op Gaza, bevinden zich nu aan de ontvangende kant van een regionale oorlog die gemakkelijk kan overslaan naar Europa.
“Nooit meer voor iedereen”
Figuren als Albanese en Erekat zetten zich onvermoeibaar in voor het internationaal recht door aandacht te vragen voor het Palestijnse lijden en de medeplichtigheid van westerse regeringen aan de genocide van Israël in Gaza.
Meerdere Joodse organisaties hebben zich uitgesproken voor Albanese en geprotesteerd tegen de beschuldigingen van antisemitisme die tegen haar worden gericht. Zij merkten cruciaal op dat “de onjuiste verwarring van de staat Israël met het Joodse volk de Joden juist blootstelt en in gevaar brengt.”
Albanese en Erakat staan symbool voor het waarborgen van het internationaal recht ten tijde van wrede, criminele oorlogen
In 2025 ontving Noura Erakat de Amnesty International Leerstoel van de Universiteit Gent, als erkenning voor “haar niet aflatende streven naar rechtvaardigheid en haar aanzienlijke bijdragen aan de mensenrechten en het internationaal recht.” Nu ontvangt ze daarnaast dus nog een eredoctoraat van de UAntwerpen.
Albanese en Erakat zijn principiële stemmen voor het behoud van de menselijke waardigheid in Gaza en belichamen daarmee werkelijk het principe van “nooit meer voor iedereen”. Zij staan symbool voor het waarborgen van het internationaal recht, wat de mensheid het meest nodig heeft in deze tijden van wrede, criminele oorlogen.
Deze oorlogen leiden niet alleen tot onvoorstelbaar menselijk leed, maar ook tot de totale ineenstorting van elke mogelijkheid om een vreedzame internationale orde te handhaven. Daarom verdienen Albanese en Erakat niet alleen een eredoctoraat, maar ook de geïnformeerde en actieve steun van allen – ook binnen de Joodse gemeenschappen wereldwijd. Mensenrechten en rechtvaardigheid gelden voor iedereen, niet enkel voor een steeds beperktere groep.
Itamar Shachar is professor sociologie aan de Universiteit Hasselt. Sarah Katz-Lavigne is lid van het onderzoeksgroep Recht en Ontwikkeling aan de Universiteit Antwerpen. Zij zijn allebei leden van Een Andere Joodse Stem.
In De Wereld Morgen, 1 April 2026.